Kompostowanie liści w workach. Jak zrobić wartościową ziemię liściową?

Kompostowanie w workach

Jesienią w ogrodzie pojawia się mnóstwo opadłych liści. Grabimy je z trawnika, zbieramy spod drzew owocowych i zastanawiamy się, co zrobić z tak dużą ilością materiału. A gdyby zamiast wyrzucać liście, zamienić je w coś naprawdę przydatnego dla ogrodu? Kompostowanie w workach to prosty sposób na wykorzystanie jesiennych liści i przygotowanie wartościowej ziemi liściowej, nawet jeśli nie masz tradycyjnego kompostownika.

W tym roku postanowiłam wykorzystać w ten sposób liście z mojej jabłoni. Zebrałam je do worków i zwilżyłam wodą z dodatkiem gnojówki kurzej. Pokażę Ci, jak przygotować taki kompost, co można dodać, aby przyspieszyć rozkład, i kiedy ziemia liściowa będzie gotowa.

Czym jest ziemia liściowa i dlaczego warto ją przygotować?

Ziemia liściowa powstaje podczas naturalnego rozkładu opadłych liści drzew i krzewów. Z czasem suche, szeleszczące liście zamieniają się w ciemny, lekki i próchniczny materiał, przypominający ziemię z lasu.

W odróżnieniu od tradycyjnego kompostu, który powstaje z różnych resztek roślinnych, ziemia liściowa składa się przede wszystkim z rozłożonych liści.

Jej największą wartością nie jest wysoka zawartość składników pokarmowych, ale zdolność do poprawiania właściwości gleby.

Ziemia liściowa:

• poprawia strukturę ciężkiej i zbitej ziemi,
• zwiększa zdolność gleby do zatrzymywania wody,
• dostarcza materii organicznej,
• sprzyja rozwojowi organizmów glebowych,
• świetnie nadaje się do ściółkowania grządek i krzewów.

To naturalny materiał, który można przygotować praktycznie bez kosztów, wykorzystując to, co jesienią mamy w ogrodzie pod dostatkiem.

Jakie liście nadają się do kompostowania w workach i nie tylko

Do przygotowania ziemi liściowej możesz wykorzystać liście wielu gatunków drzew liściastych, między innymi:

• jabłoni i gruszy,
• śliwy, wiśni i czereśni,
• brzozy,
• grabu,
• buka,
• klonu,
• leszczyny.

Warto mieszać liście różnych gatunków. Dzięki temu otrzymasz bardziej zróżnicowany materiał organiczny, a liście o różnej strukturze będą stopniowo się rozkładać.

Nie wszystkie jednak rozkładają się równie szybko. Cienkie, delikatne liście zwykle potrzebują mniej czasu niż duże, grube i skórzaste.

Najważniejsza zasada: kompostowanie w workach – wybieraj przede wszystkim zdrowe liście.

Jeżeli na drzewie występowały poważne choroby, np. parch jabłoni, warto zachować ostrożność. Niektóre patogeny mogą zimować w opadłych liściach. Kompostowanie w workach odbywa się zwykle w stosunkowo niskiej temperaturze i nie gwarantuje ich zniszczenia.

Wyraźnie porażone liście najlepiej oddzielić od zdrowych i zagospodarować w sposób ograniczający rozprzestrzenianie choroby, np. przekazać do odpowiedniego systemu odbioru odpadów zielonych.

Kompostowanie w workach – instrukcja krok po kroku

Nie masz kompostownika? Żaden problem, wypróbuj kompostowanie w workach. Do przygotowania ziemi liściowej wystarczą mocne worki o pojemności około 80–120 litrów. Mogą być czarne lub brązowe – kolor nie ma większego znaczenia.

Krok 1. Zbierz opadłe liście

Najwygodniej grabić liście w suchy, bezwietrzny dzień. Są wtedy lekkie i łatwo przenosić je do worków.

Jeśli masz możliwość, rozdrobnij je przed kompostowaniem. Możesz to zrobić kosiarką.

Dobrym sposobem jest zbieranie liści kosiarką ustawioną na wyższą wysokość koszenia. Liście zostają rozdrobnione, a do pojemnika trafia również trochę skoszonej trawy.

To dobra mieszanka do kompostowania, ponieważ trawa dostarcza dodatkowego azotu.

Nie masz kosiarki z koszem albo liście są już zgrabione? Nic nie szkodzi. Całe liście również się rozłożą, tylko zajmie im to więcej czasu.

Krok 2. Napełnij worki liśćmi

Wsyp zebrane liście do mocnych worków, wypełniając je do około ¾ objętości.

Nie ubijaj ich zbyt mocno. Między liśćmi powinno pozostać trochę wolnej przestrzeni.

Pamiętaj, że w trakcie rozkładu objętość liści znacznie się zmniejszy.

Krok 3. Zwilż liście wodą

To bardzo ważny etap. Suche liście bez odpowiedniej ilości wilgoci będą rozkładały się wyjątkowo wolno.

Polej je wodą, najlepiej stopniowo, mieszając zawartość worka.

Liście powinny być wilgotne jak dobrze odciśnięta gąbka, ale nie mogą ociekać wodą.

Ja wykorzystuję do tego wodę z dodatkiem rozcieńczonej gnojówki kurzej. Jest to dodatkowe źródło azotu, który może wspomagać rozkład materii organicznej.

Nie jest to jednak konieczne. Jeśli nie masz gnojówki, wystarczy zwykła woda.

Krok 4. Zrób otwory wentylacyjne

Po napełnieniu worka zawiąż go luźno i zrób otwory po bokach oraz na dole.

Dzięki temu do wnętrza będzie docierać powietrze, a nadmiar wody będzie mógł odpływać.

Nie zamykaj liści szczelnie. Przy nadmiernej wilgotności i braku tlenu mogą zacząć gnić, zamiast prawidłowo się rozkładać.

Krok 5. Odstaw worki i pozwól naturze działać

Gotowe worki ustaw lub połóż w zacienionym, osłoniętym miejscu. Może to być kąt ogrodu, miejsce pod płotem albo za szopą ogrodową.

Nie musisz codziennie do nich zaglądać.

Co kilka tygodni warto jednak sprawdzić, czy zawartość nie wyschła. W razie potrzeby dodaj odrobinę wody. Jeśli liście są zbite i mokre, rozluźnij je i popraw wentylację.

Możesz również co jakiś czas obrócić worek lub przemieszać liście, choć przy tradycyjnym przygotowywaniu ziemi liściowej nie jest to obowiązkowe.

Jak przyspieszyć kompostowanie liści? Dlaczego azot jest ważny?

Liście opadające jesienią są materiałem bogatym w węgiel. Zawierają natomiast stosunkowo niewiele azotu.

Mikroorganizmy odpowiedzialne za rozkład materii organicznej potrzebują obu tych pierwiastków. Dlatego w tradycyjnym kompostowniku miesza się materiały bogate w węgiel, takie jak suche liście, z materiałami bogatymi w azot.

Co można dodać do liści, żeby szybciej się rozkładały?

Świeżo skoszona trawa

To jeden z najlepszych dodatków do liści w tradycyjnym kompostowniku.

Trawa zawiera więcej azotu i wilgoci niż suche liście. Połączenie obu materiałów sprzyja aktywności mikroorganizmów.

Najlepiej mieszać je stopniowo, aby świeża trawa nie tworzyła zbitej, mokrej warstwy.

Jeżeli jesienią nie masz już skoszonej trawy, możesz przechować suche liście i wykorzystać je wiosną, podczas pierwszych koszeń.

Zielona masa poplonów

Jeśli uprawiasz poplony, możesz wykorzystać ich świeżą zieloną masę jako dodatek do kompostu.

Nadają się do tego między innymi gorczyca, facelia, wyka i łubin.

Młode, zielone części roślin są zazwyczaj łatwiejsze do rozłożenia niż zdrewniałe łodygi. Najlepiej rozdrobnić je i wymieszać z suchymi liśćmi.

Unikaj roślin, które zdążyły już wytworzyć dojrzałe nasiona.

Gnojówka kurza

Gnojówka przygotowana z kurzego obornika może być źródłem azotu.

Właśnie dlatego zdecydowałam się wykorzystać ją do zwilżenia moich liści jabłoni.

Trzeba jednak pamiętać, że jest to dodatek opcjonalny. Nie ma potrzeby stosowania dużych ilości gnojówki ani regularnego dolewania jej do worków.

Zbyt duża ilość azotu i wilgoci może prowadzić do powstawania nieprzyjemnego zapachu i pogorszenia warunków rozkładu.

Ważne: surowy obornik kurzy może zawierać drobnoustroje chorobotwórcze. Kompostowanie na zimno w worku nie gwarantuje ich zniszczenia. Materiał przygotowany z takim dodatkiem nie powinien być traktowany jak odkażony kompost, szczególnie przy produkcji rozsad i uprawie warzyw spożywanych na surowo.

Obornik granulowany

Jeśli nie masz dostępu do gnojówki, możesz zastosować niewielką ilość granulowanego obornika, np. kurzego lub bydlęcego.

Taki produkt kupisz w sklepie ogrodniczym. Stosuj go oszczędnie, zgodnie z instrukcją producenta.

Nie musisz jednak niczego kupować, aby uzyskać ziemię liściową. Same wilgotne liście również z czasem się rozłożą.

Czy warto kupować preparaty przyspieszające kompostowanie?

W sklepach dostępne są różne aktywatory i preparaty mikrobiologiczne do kompostowania.

Nie są one niezbędne. Mikroorganizmy rozkładające materię organiczną naturalnie występują na liściach i w środowisku.

Zanim kupisz specjalny preparat, zadbaj przede wszystkim o trzy rzeczy:

• rozdrobnienie liści,
• odpowiednią wilgotność,
• dostęp powietrza.

W praktyce może to mieć większe znaczenie niż kolejny dodatek do kompostu.

Ile czasu trwa kompostowanie liści w workach?

To jedno z najczęściej zadawanych pytań. Niestety nie ma jednej odpowiedzi.

Czas rozkładu zależy od rodzaju liści, stopnia ich rozdrobnienia, wilgotności i temperatury.

Orientacyjnie:

Rodzaj materiału	Czas rozkładu
Rozdrobnione, wilgotne liście z azotem	Często 6–12 miesięcy
Całe liście	Zwykle 12–24 miesiące
Grube, skórzaste liście	Niekiedy ponad 24 miesiące

Pamiętaj, że częściowo rozłożone liście to jeszcze nie to samo co drobna, dojrzała ziemia liściowa.

Jeśli przygotujesz worki jesienią, po roku możesz mieć materiał odpowiedni do ściółkowania. Na całkowicie rozłożoną, ciemną i sypką ziemię liściową być może trzeba będzie poczekać do kolejnej jesieni.

W chłodniejszych miesiącach rozkład przebiega wolniej, a przyspiesza wraz ze wzrostem temperatury.

Jak rozpoznać gotową ziemię liściową?

Dojrzała ziemia liściowa ma charakterystyczny wygląd i zapach.

Powinna być:

• ciemnobrązowa,
• drobna i krucha,
• lekko wilgotna,
• pachnąca świeżą ziemią leśną,
• w dużej mierze pozbawiona rozpoznawalnych fragmentów liści.

Jeśli po roku nadal widzisz dużo całych liści, nie oznacza to, że coś zrobiłaś źle. Wystarczy pozostawić je na kolejny sezon.

Do czego wykorzystać ziemię liściową w ogrodzie?

To materiał, który szczególnie dobrze sprawdza się tam, gdzie zależy nam na poprawie struktury gleby i ograniczeniu jej przesychania.

1. Ściółkowanie warzywnika

Częściowo rozłożone liście można rozłożyć na powierzchni grządek jako organiczną ściółkę.

Pomagają ograniczać parowanie wody i stopniowo wzbogacają glebę w materię organiczną.

2. Poprawa ciężkiej ziemi

Dojrzała ziemia liściowa pomaga poprawić strukturę ciężkiej, gliniastej gleby, dzięki czemu staje się bardziej przepuszczalna i łatwiejsza w uprawie.

3. Poprawa gleby piaszczystej

Jeśli ziemia w ogrodzie bardzo szybko przesycha, dodatek materii organicznej może zwiększyć jej zdolność do zatrzymywania wilgoci.

4. Ściółkowanie krzewów i drzew owocowych

Ziemię liściową można rozłożyć wokół krzewów owocowych, drzew oraz na rabatach ozdobnych.

Nie układaj jednak grubej warstwy bezpośrednio przy pniach i podstawach pędów.

5. Dodatek do podłoża

Bardzo dobrze rozłożona, czysta ziemia liściowa może stanowić składnik mieszanek ogrodniczych.

Do wysiewu nasion wybieraj jednak materiał odpowiednio dojrzały i bezpieczny sanitarnie. Ziemi liściowej z dodatkiem surowego obornika, kompostowanej wyłącznie na zimno, nie polecam do przygotowania podłoża na rozsady.

Najczęstsze błędy przy kompostowaniu liści

Zbyt suche liście. Bez wilgoci proces rozkładu jest bardzo powolny.

Szczelnie zamknięte worki. Brak powietrza sprzyja procesom beztlenowym i powstawaniu nieprzyjemnych zapachów.

Zbyt dużo gnojówki lub świeżej trawy. Nadmiar mokrego, azotowego materiału może powodować zbijanie się zawartości.

Brak cierpliwości. Ziemia liściowa powstaje stopniowo. Nie zawsze będzie gotowa po kilku miesiącach.

Kompostowanie silnie porażonych liści w niskiej temperaturze. Niektóre patogeny mogą przetrwać i ponownie trafić do ogrodu.

Kompostowanie liści w workach – najczęstsze pytania

Czy można kompostować same liście bez żadnych dodatków?

Tak. Do przygotowania ziemi liściowej wystarczą opadłe liście, wilgoć i dostęp powietrza. Dodatek azotu nie jest obowiązkowy.

Czy liście muszą być rozdrobnione?

Nie, ale warto je rozdrobnić. Całe liście zazwyczaj rozkładają się wolniej.

Czy można kompostować suche liście?

Tak, ale przed rozpoczęciem kompostowania należy je zwilżyć. Suche liście bez wilgoci będą rozkładały się bardzo powoli.

Czy można przechować liście do wiosny?

Tak. Suche liście można przechowywać w przewiewnym miejscu, aby wiosną wykorzystać je jako materiał bogaty w węgiel i mieszać ze świeżo skoszoną trawą.

Czy ziemia liściowa zastępuje zwykły kompost?

Nie całkowicie. Ziemia liściowa jest przede wszystkim materiałem poprawiającym strukturę i wilgotność gleby. Tradycyjny kompost z różnych odpadów organicznych jest zazwyczaj bogatszy w składniki pokarmowe.

Czy warto kompostować liście w workach?

Zdecydowanie tak. Zwłaszcza jeśli jesienią zbierasz dużo liści, a nie masz miejsca na tradycyjny kompostownik.

To prosty sposób na ograniczenie ilości odpadów ogrodowych i przygotowanie własnego materiału do poprawy gleby.

Sama zdecydowałam się wykorzystać liście jabłoni. Nie były rozdrobnione, dlatego liczę się z tym, że na gotową ziemię liściową trzeba będzie trochę poczekać. Ale właśnie na tym polega naturalne ogrodnictwo – wykorzystujemy to, co daje nam ogród, zamiast traktować wszystko jako odpad.

Jesienne liście nie muszą kończyć w koszu. Mogą wrócić do ogrodu w postaci wartościowej materii organicznej.

A jeśli chcesz dowiedzieć się więcej o ekologicznej uprawie warzyw, owoców i pielęgnacji ogrodu, zajrzyj do pozostałych poradników na blogu Zdrowe z Ogródka.